Jevrejski zdravstveni radnici na Kosovu i Metohiji od kraja 19. veka do Aprilskog rata 1941. godine

Apstrakt

Prvi jevrejski zdravstveni radnici na Kosovu i Metohiji prema svedočenju izvora datiraju s kraja 19. stoleća. U turbulentnim ratnim vremenima koja su prohujala ovim prostorima na početku narednog veka prodefilovalo je mnogo jevrejskih zdravstvenih radnika u redovima zaraćenih strana. Unutar srpske vojske obavljali su odgovorne i mučne poslove pružanja lekarske pomoći bezbrojnim i bezimenim stradalnicima, svojim ratnim saborcima, ali i rivalima iz suprotnih tabora, ratnim zarobljenicima podjednako kao i civilima. Prava ekspanzija jevrejskih zdravstvenih radnika na ovim prostorima zbila se tokom međuratnog postojanja jugoslovenske države, kada su brojni jevrejski profesionalci iz drugih delova zemlje, ali i iz inostranstva, po potrebi upućivani na Kosovo i Metohiju sa ciljem sanacije viševekovno zanemarivanih zdravstvenih prilika, izgradnje i razvoja zdravstvene infrastrukture i ljudskih resursa, te održivog funkcionisanja poretka. Brojni fizikusi, stomatolozi i farmaceuti svojim radnim angažmanom doprineli su poboljšanju opštih higijenskih i medicinskih prilika na ovom podneblju, unapredivši kvalitet života mesnog stanovništva i činovništva raznih institucija čiji su bili sastavni deo.

Unutar vojnog, prosvetnog i zdravstvenog sektora radili su na očuvanju zdravlja i spasavanju života humane populacije, a ujedno bili uključeni i u prosvetiteljskoj misiji na polju edukacije. Iako je primetno među njima bilo više Aškenaza, zastupljen je bio i nemali broj Sefarda, a vremenom se i manji broj lokalne sefardske zajednice pridružio nekim od ovih poziva. Pokrivali su gotovo čitavu teritoriju Kosova i Metohije tokom celokupnog vremenskog razdoblja između Prvog i Drugog svetskog rata, koncentrisani isključivo u urbanim sredinama, poput većih gradova kao što su Priština, Prizren, Kosovska Mitrovica, Uroševac i Peć. Oskudna i jednostrana izvorna građa stidljivo svedoči o specifičnim i pojedinačnim primerima njihovog delovanja na ovim prostorima, ali je zato darežljiva po pitanju uopštenih informacija o njihovom radu. One indirektno potvrđuju njihov profesionalizam, stručno napredovanje i ozbiljan pristup i odnos prema službi, što je neretko rezultiralo dobijanjem državnih odličja i sticanjem viših činova i zvanja. Takva saznanja nam ukazuju da je njihovo delovanje na prostoru Kosova i Metohije zasigurno povoljno uticalo na stanje na terenu i o njihovom značajnom udelu u osnaživanju regionalnih zdravstvenih prilika.